Во Македонија, пензијата не е само месечна исплата – таа е животна линија.
За илјадници граѓани, особено постарите, тоа се парите што значат: дали ќе имаат храна на масата, дали ќе ги купат лековите, дали ќе платат за струја, греење или превоз до лекар.
Многу пензионери немаат дигитален пристап или не знаат каде и како да проверат – па остануваат во неизвесност, зависни од шпекулации или случајни гласини. А во таква ситуација, вистинската и навремена информација значи сè.
Кој ги исплаќа пензиите и како функционира системот?
Пензиите во Македонија се исплаќаат преку државниот Фонд за пензиско и инвалидско осигурување (ПИОМ).
Тој е задолжен за собирање на придонеси од платите на сите вработени и за пресметка и исплата на месечните пензии.
Секој вработен во Македонија месечно плаќа придонеси од својата плата во т.н. прв пензиски столб – тоа е заеднички државен фонд. ПИОМ ги користи овие средства за исплата на тековните пензии. Овој модел се нарекува меѓугенерациска солидарност, бидејќи младите го финансираат животот на постарите.
Штом ПИОМ ги пресмета пензиите за месецот, средствата се префрлаат во банките. Тие не ги финансираат пензиите – туку само ги пренесуваат. Затоа, ако доцни пензијата, причината е најчесто од страна на фондот или поради државен празник, а не банката.
Пензиите се исплаќаат на две начини:
- На трансакциска сметка. Кај најчесто користените банки: Стопанска, Комерцијална, Халкбанк, НЛБ, Шпаркасе.
- Преку шалтер. За оние што немаат сметка или сакаат да подигнат кеш.
Пензионерите можат слободно да изберат во која банка ќе ја примаат пензијата, но ако сакаат да ја сменат, мораат да поднесат барање во ПИОМ.
Дополнително, некои луѓе имаат и втор пензиски столб – приватна сметка кај пензиско друштво (KB Publikum, Sava и др.) која се исплаќа по пензионирање, како дополнение.
Системот во целина функционира стабилно, но зависи од бројот на активни работници. Колку повеќе луѓе плаќаат придонеси, толку подобро се одржува пензискиот фонд.
Распоред на исплата – кога точно се добива пензијата?
Во Македонија, исплатата на пензиите обично започнува во првата недела од месецот – најчесто помеѓу 5-ти и 10-ти, но тоа не е секогаш ист датум. Тоа зависи од неколку фактори:
1. Одлука на ПИОМ
Фондот за пензиско осигурување (ПИОМ) секој месец објавува официјален распоред за исплата, кој зависи од датумите на викендите, празниците и административната подготовка. Ако има голем државен празник, исплатата може да почне порано (на пример, 3-ти или дури 2-ри во месецот).
2. Банките не исплаќаат сите во ист ден
Иако ПИОМ пушта пари на одреден датум, банките имаат сопствени распоредници. Пример:
- Стопанска банка често исплаќа на 5-ти
- Комерцијална банка на 6-ти или 7-ми
- НЛБ Тутунска или Халкбанк знаат да исплатат и на 8-ми
Тоа значи дека некој може да ја добие пензијата порано од соседот, иако двајцата се пензионери – затоа што користат различни банки.
3. Исплата по категории
Понекогаш ПИОМ врши исплата по категории – на пример, пензии до одреден износ се исплаќаат први, а потоа останатите. Ова се прави за да се растовари системот и да нема гужви на шалтерите.
Совет: За најточна информација, следи ја веб-страницата на ПИОМ и известувањата на твојата банка. Ако користиш мобилна апликација – ќе добиеш известување истиот ден кога парите се префрлат.
Како да провериш дали пензијата стигнала?
Најлесен начин да дознаеш дали ти стигнала пензијата е преку твојата банка.
Ако ја добиваш на трансакциска сметка, можеш да провериш со мобилна апликација (на пример KomPay, NLB Pay, HaloHalk), банкомат или телефонски повик. Повеќето банки испраќаат СМС порака кога ќе пристигне пензијата – ако си ја активирал таа услуга.
Може да провериш и лично на шалтерот, но тогаш најдобро е да одиш по 11 часот, кога системот веќе ги има обработено уплатите. За шалтерски подигнувачи, обично има објавен распоред во самата филијала.
Дополнително, ПИОМ секој месец објавува на својата веб-страница или преку медиуми од кога започнува исплатата, што е добар показател кога да очекуваш средства.
Што ако доцни или не стигне?
Ако пензијата не стигне на очекуваниот датум, не паничи веднаш.
Прво провери дали има државен празник или викенд што можел да ја одложи исплатата. Понекогаш исплатата се врши по категории или во повеќе денови. Ако поминале повеќе од 5 работни дена, контактирај ја твојата банка и ПИОМ.
Можно е да има технички проблем, грешка во банкарската сметка или блокада (на пример, од извршител). Важно е да дејствуваш брзо, но мирно – институциите се должни да одговорат и да помогнат.
Совет: Чувај копија од твоите последни уплати или банкарски изводи.
Што да направиш при празници или неработни денови?
Во Македонија, кога државен празник паѓа околу датумот за исплата на пензиите, ПИОМ често го прилагодува распоредот за да не се создаваат проблеми за граѓаните.
Најчесто, исплатата се поместува порано, а не подоцна. Ова е важно затоа што многу пензионери ги планираат своите обврски токму по добивањето на пензијата – како купување лекови, плаќање сметки или храна.
Примери на промени поради празници
- Ако 5-ти во месецот е понеделник, а на 6-ти паѓа државен празник (како Св. Климент или Велигден), исплатата може да започне дури на 3-ти (петок) или 2-ри (четврток).
- За поголеми празници како Нова година или 2 Август, исплатата се врши порано за да има време луѓето да подигнат средства.
Затоа е добро да го следиш месечниот распоред од ПИОМ, кој го објавуваат на веб-страницата, Facebook страната и во медиумите. Банкарските филијали исто така често објавуваат известување на влезот или шалтерите.
Годишен распоред за 2025 година
За да ти биде полесно да го испланираш месецот, подготвивме ориентативен календар за исплата на пензии во 2025 година. Овие датуми може малку да се променат, но ќе ти дадат добра претстава кога да ја очекуваш твојата пензија.
| Месец | Очекуван термин на исплата | Забелешка |
|---|---|---|
| Јануари | 5 – 9 јануари | Редовна исплата |
| Февруари | 5 – 8 февруари | Без празници |
| Март | 6 – 10 март | Можен поместен термин поради викенд |
| Април | 4 – 8 април | Велигден (20 април) не влијае |
| Мај | 2 – 6 мај | Порано поради Ден на трудот |
| Јуни | 5 – 9 јуни | Редовна исплата |
| Јули | 4 – 8 јули | Без забелешка |
| Август | 1 – 5 август | Пред 2 Август (Илинден) |
| Септември | 5 – 9 септември | Редовна исплата |
| Октомври | 3 – 7 октомври | Пред 11 Октомври |
| Ноември | 5 – 10 ноември | Без забелешка |
| Декември | 2 – 6 декември | Пред Божик и новогодишни празници |
Како да добиеш пензија ако живееш во странство?
Ако си македонски државјанин што живее во странство, сепак можеш да ја добиваш својата пензија – но процесот бара малку повеќе документација и комуникација со ПИОМ.
Најчесто, пензијата се исплаќа во Македонија – на трансакциска сметка во македонска банка. Од таму:
- Можеш да ја користиш преку интернет-банкарство
- Или да ја префрлаш на странска сметка, но тоа бара активна валутна сметка (во евра) и може да има банкарски провизии
Што треба да направиш?
- Да пријавиш нова адреса надвор од Македонија во ПИОМ
- Да потпишеш изјава или формулар за исплата во странство
- Ако државата каде живееш има договор со Македонија (како Германија, Словенија, Србија, Австрија), можеш да ја примаш и директно на локална банкарска сметка
Некои земји бараат и потврда дека лицето е живо (доказ за живот) еднаш годишно, за да нема злоупотреби. Ова се поднесува во амбасада или преку нотаријален документ.
Совет: Користи банкарска апликација и постави двовалутна сметка – така можеш полесно да управуваш со префрлањата, особено ако имаш трошоци во странска валута.
Пензија vs. Социјална помош – што е разликата?
Многу луѓе во Македонија, особено во рурални средини, понекогаш ги мешаат пензијата и социјалната помош за стари лица. Иако двете се исплати од државата, има клучни разлики во условите и правото на добивање.
Пензија
- Се добива ако си работел најмалку 15 години со уплатен стаж
- Се пресметува врз основа на плата, стаж и возраст
- Исплатата ја врши ПИОМ
- Може да се наследи (делумно) од брачен другар во некои случаи
Социјална парична помош за стари лица (т.н. „народна пензија“)
- Се добива ако немаш работен стаж и си над 65 години
- Се исплаќа преку Центар за социјална работа, а не ПИОМ
- Износот е значително понизок од редовната пензија
- Не се пресметува според стаж, туку според состојба и услови на живот
Во пракса, социјалната помош е мерка на државна поддршка, а не пензија по работен век. Често ја користат луѓе од рурални места, жени кои не работеле формално или лица без официјални приходи.
Совет: Ако не си сигурен на што имаш право – посети ПИОМ или Центар за социјална работа. Понекогаш луѓе мислат дека не можат да добијат ништо, а всушност имаат право на одредена форма на поддршка.
Кога знаеш – полесно се живее
Во свет каде што цените растат, информациите се менуваат, а животот станува сè понеизвесен, едно останува сигурно: секој заслужува да ја добие својата пензија навреме, достоинствено и без страв.
Со вистинските информации, можеш да го избегнеш стресот, да го планираш месецот мирно и да си го задржиш чувството на контрола – дури и кога времињата се тешки. Знаењето кога ќе има пензии, како да провериш, и што да направиш ако нешто тргне наопаку, не е луксуз – тоа е потреба.
Ако ти помогна овој водич – сподели го со пријател, сосед или роднина. Понекогаш, еден точен совет значи многу повеќе од чекање во ред или бескорисен телефонски повик.
Често поставувани прашања
1. Колку дена трае исплатата на пензиите? Исплатата трае од 3 до 5 работни дена, по редослед определен од ПИОМ и банките. Понекогаш не сите пензионери ги добиваат парите на ист ден, туку во неколку групи – за да се избегнат гужви и оптоварување на системот.
2. Може ли да ја примам пензијата преку PayPal или Western Union? Не. Пензиите во Македонија се исплаќаат само преку банкарска трансакциска сметка или преку шалтер во банка. PayPal, Wise или Western Union не се користат за официјални пензиски исплати.
3. Што ако сум во странство – како да ја добивам пензијата? Можеш да ја примаш на банкарска сметка во Македонија и да ја користиш преку е-банкарство или да ја префрлаш на странска сметка. За тоа треба да пријавиш адреса во странство и евентуално да поднесеш доказ за живот еднаш годишно. Отвори двовалутна сметка и внимавај на провизиите при конверзија.
4. Може ли некој друг да ја подигне мојата пензија во мое име? Да, со нотаријално заверено полномошно. Тоа лице може да ја подигнува пензијата од шалтер или да ја користи картичката доколку има легален пристап.
5. Како да сменам банка за добивање пензија? Поднеси барање до ПИОМ со податоци од новата трансакциска сметка. Потребно е лично присуство или заверка ако се праќа по пошта. Пред да ја смениш банката, спореди ги условите за одржување на сметка и достапноста на банкомати.
6. Дали треба да платам за да ја примам пензијата? Не плаќаш за самата исплата, но некои банки наплаќаат мала месечна административна такса за одржување на сметката. Има банки што нудат бесплатни сметки за пензионери – провери ги тие опции.
7. Може ли да ја примам пензијата на картичка наместо да одам во банка? Да, ако ја примаш на трансакциска сметка. Ќе добиеш дебитна картичка со која можеш да ја подигнеш пензијата од банкомат или да плаќаш во маркет.
8. Дали ќе се зголемат пензиите оваа година? Во мај 2025 беше објавено зголемување за дел од пензионерите со најнизок износ. Зголемувањето се врши преку т.н. индексација и зависи од инфлација и просечна плата.
9. Како да знам колку ќе изнесува мојата пензија кога ќе се пензионирам? Можеш да побараш предвремена пресметка од ПИОМ, каде ќе добиеш проценка според досегашниот стаж и просечна плата. Не е конечна сума, но ти помага да планираш однапред.
10. Дали треба да отворам нова сметка кога ќе одам во пензија? Не мора, но се препорачува да отвориш пензионерска сметка бидејќи често има пониски провизии и дополнителни поволности (како попусти или бесплатна картичка).
11. Може ли да добијам пензија ако сум работел во странство? Да, но само ако земјата каде што си работел има склучено договор за социјално осигурување со Македонија. Потоа, твојот стаж ќе се пресметува заедно. Провери во ПИОМ или во амбасадата.
12. Како да постапам ако почина пензионерот, а пензијата е веќе исплатена? Во тој случај, наследниците треба да ја вратат неосновано исплатената сума. Понекогаш банката автоматски ја блокира сметката. За детална постапка – обрати се во ПИОМ со смртниот акт.
13. Дали може да се прима и пензија и плата во исто време? Да, но само ако си пензиониран по возраст, а не по инвалидност. Исто така, има законски ограничувања за висината на приходите и типот на работа.
14. Што е „народна пензија“ и дали можам да ја добијам ако не сум работел? Народна пензија, или социјална помош за стари лица, се дава на лица над 65 години што немаат стаж и немаат други приходи. Се доделува преку Центар за социјална работа, не преку ПИОМ.
15. Колку често треба да се пријавувам кај ПИОМ ако сум пензионер? Ако си во Македонија – не мора. Ако си во странство – обично еднаш годишно, преку потврда за живот, доставена преку амбасада или нотар.
