Замисли дека си цел живот работел, плаќал придонеси, и конечно доаѓа моментот кога ќе заминеш во пензија. Но, кога ќе го отвориш пензискиот извод — износот те шокира. „Толку малку?“ – ќе се прашаш. Причината? Не си знаел како точно се пресметува пензијата, ниту што влијае на нејзината висина.
Затоа постои табелата за пресметка на пензија – практична алатка што ќе ти помогне однапред да пресметаш колку можеш да очекуваш.
Што претставува табелата за пензиска пресметка?
Табелата за пензиска пресметка е едноставен начин да процениш колку ќе ти биде пензијата, врз основа на неколку фактори:
- години на стаж
- висина на плати во текот на работниот век
- просечна плата во државата
- број на години до пензионирање
Таа не е официјален документ, туку приближна проценка – но е корисна за планирање и заштита од непријатни изненадувања.
Разлика помеѓу бруто и нето плата во табелите
Многу луѓе се збунуваат дали да користат бруто или нето плата кога читаат табела или внесуваат податоци во калкулатор. Табелите обично се базирани на бруто плата, бидејќи од неа се пресметуваат придонесите.
Совет: Ако не знаеш точно колкава ти е бруто платата, побарај го твојот платен лист или прашај во човечки ресурси.
Како функционира системот за пензиска пресметка во Македонија?
Во Македонија има три пензиски столба:
- Прв столб – државен, задолжителен (Фонд за ПИОМ)
- Втор столб – задолжителен приватен (КАПИТАЛНИ сметки)
- Трет столб – доброволен (дополнителна лична штедна сметка)
Табелите за пресметка најчесто се однесуваат на првиот столб, затоа што од таму доаѓа најголемиот дел од пензијата за повеќето граѓани.
Како да се пресмета просечна плата низ години
Читателите често не знаат како да ја пресметаат просечната плата за целиот стаж. Практично, собирај ги годишните бруто плати и подели со бројот на години.
Совет: Користи Excel или обична табела во тетратка, ако не си технолошки искусен.
Пример: Како изгледа табелата?
Во типична табела, ќе најдеш колони со:
- број на години стаж: од 15 до 45
- просечна бруто плата: од 20.000 до 60.000 денари
- очекувана пензија: изразена во нето износ
На пример: Ако имаш 40 години стаж и просечна плата од 35.000 денари, табелата може да покаже дека очекуваната пензија е околу 21.000 денари.
Совет: Не барај „совршен број“. Табелата служи како ориентација, а не како гаранција.
Пензиски калкулатори: онлајн алатки што помагаат
Покрај табелите, онлајн калкулаторите се брз начин за симулација на пензија. Провери ги на piom.gov.mk, кај пензиските друштва или преку финансиски апликации.
Каде можеш да најдеш табела за пресметка?
Неколку извори што нудат вакви табели се:
- Фондот за пензиско и инвалидско осигурување (piom.gov.mk)
- Пензиските друштва (KB Publikum, Sava Pension)
- Финансиски блогови, форуми и пензиски калкулатори
- Услужни шалтери во банка или општина
- Excel табели што може да се симнат од интернет
Што е усогласување на пензиите и како влијае?
Пензиите во Македонија обично се усогласуваат еднаш годишно според инфлацијата и растот на платите. Иако зголемувањата не се големи, со тек на време можат да направат разлика.
Реален пример: Александар од Битола
Александар има 42 години стаж и работел како учител. Неговата просечна плата во последните 15 години била околу 33.000 денари. Со помош на табела од ПИОМ и личен калкулатор, пресметал дека неговата очекувана пензија ќе биде околу 20.500 денари.
„Да не ја разгледав табелата, ќе мислев дека ќе добивам повеќе. Вака, си планирав уште од сега да ставам нешто и во третиот столб,“ вели тој.
Што ја намалува пензијата?
- Краток стаж под 15 години
- Работа на ниска плата
- Недоволни придонеси
- Прекин во работење
- Работа без пријава
Пензија по инвалидитет или предвремена пензија
Инвалидска пензија се добива кога лицето, поради болест или повреда, трајно го губи работниот капацитет. Во овој случај не е задолжително да имаш долг стаж, но потребно е да се исполнуваат одредени услови – како минимум 5 години стаж или вработување пред настанувањето на инвалидитетот.
Предвремена пензија пак се однесува на случаи каде што лицето заминува во пензија неколку години пред официјалната старосна граница. Во 2025 година, тоа е можно само со исполнување на посебни услови – на пример работа во тешки услови, или преку договорени пакети од фирми во процес на трансформација.
Совет: При инвалидност, поднеси медицинска документација и обрати се до првостепената комисија во ПИОМ. За предвремена пензија, консултирај се со стручно лице за да видиш дали вреди математички.
Жените и различниот стаж за пензија
Во Македонија, законот дозволува жените да заминат во старосна пензија со 62 години (наспроти 64 кај мажите), под услов да имаат најмалку 15 години стаж. Ова е направено како признание за честата улога на жените во семејството и заради различна статистичка животна возраст.
Покрај тоа, кај некои жени што имале работа со зголемен ризик (на пример текстилна индустрија, производствени линии), може да има и дополнителни бенефиции или пониска старосна граница.
Совет: Ако си имала прекин во работа поради грижа за деца, прашај во ПИОМ дали можеш да користиш неформален стаж преку призната грижа или волонтерска работа.
Македонци што работеле во странство
Многу Македонци имаат дел од својот стаж остварен надвор од државата – најчесто во Германија, Швајцарија, Австрија или Австралија. Доколку Македонија има договор за социјално осигурување со таа земја, можно е спојување на стажот. Тоа значи дека иако си работел таму, деновите се пресметуваат како дел од условот за добивање македонска пензија.
Но секоја држава си пресметува пензијата самостојно – нема „една заедничка пензија“. Ќе добиеш посебни уплати од секоја држава во која си имал осигурување.
Совет: Чувај ги сите документи од странство – платни листи, работни договори, осигурувања. Без нив, нема признавање!
Работел кај повеќе работодавачи? Нема проблем.
Ако си имал повеќе работодавци, на пример – си работел сезонски, во градежништво, преку агенции или проекти – тоа не е пречка за пензија. Системот на ПИОМ автоматски ги собира сите уплати по твојот матичен број.
Важно е сите фирми да уплатувале придонеси. Ако некоја не уплаќала, ќе имаш „дупка“ во стажот.
Совет: Провери онлајн во Е-ПИОМ или побарај извештај од шалтер за твојата вкупна пензиска евиденција – не чекај последен момент!
Непријавен работен однос = проблем за пензијата
Работа без пријава – често нарекувана „на црно“ – значи дека ти не си осигуран. Тоа директно влијае на тоа колку години стаж имаш, и дали воопшто ќе можеш да добиеш пензија.
Овој проблем е честа реалност кај млади, сезонски работници или жени што работат домашни услуги. Ако не си пријавен, нема придонеси, а без придонеси – нема пензија.
Совет: Ако работодавачот одбива да те пријави, можеш анонимно да пријавиш во Инспекторатот за труд. Подобро сега отколку предоцна.
Табела ≠ вистинска одлука
Табелата е само симулација. Таа ти дава претстава, но не ја земај како конечна одлука. Реалната пензија ја пресметува ПИОМ според законот, твојата плата, деновите со стаж и уплатените придонеси.
Освен тоа, табелите често не ги вклучуваат вториот столб, дополнителни стажеви или прекини. Затоа треба да ги користиш како компас, а не како мапа.
Совет: Направи симулација со минимум и максимум вредности – така ќе знаеш колкав е реалниот распон.
Како да поднесеш приговор ако ти изгледа неправилно?
Ако мислиш дека пресметаната пензија не е точна – на пример, стажот ти е помал од очекуваното или износот е чудно низок – имаш законско право на приговор. Тоа се прави во рок од 15 дена од денот кога ќе го добиеш решението од ПИОМ.
Приговорот се поднесува писмено, преку пошта или електронски. Притоа приложи сите докази: стари договори, платни листи, документи од странство.
Совет: Ако не си сигурен како да го напишеш приговорот – побарај помош од правник, синдикат или семеен пријател што разбира.
Можеш ли да работиш и во пензија?
Да, можеш. Во Македонија е дозволено пензионер да продолжи да работи, но не на полно работно време. Најчесто тоа се прави преку договор на дело, авторски договор или хонорарна работа.
Ова може да биде корисно ако пензијата ти е мала, но внимавај – ваквиот доход не ја зголемува пензијата освен ако не плаќаш дополнителни придонеси.
Совет: Ако си пензионер со вештини (на пример наставник, занаетчија, консултант), понуди услуги по скратено време – така ќе заработуваш без да загубиш права.
Најчесто поставувани прашања
1. Што е табела за пресметка на пензија? Тоа е визуелна алатка што ти помага да процениш колку ќе ти биде пензијата според стажот и просечната плата.
2. Дали е ова официјален документ? Не. Табелата е приближна симулација. За точна пресметка се обрати во ПИОМ.
3. Каде можам да најдам ваква табела? На веб-страницата на ПИОМ, во банки, пензиски друштва или финансиски блогови.
4. Колку години стаж ми треба за да добивам пензија? Минимум 15 години. Со помалку од тоа – нема право на старосна пензија.
5. Дали вториот столб влијае на табелата? Да, но не секоја табела го пресметува автоматски. Барај табели со интегрирана второстолбна симулација.
6. Што е трет столб и дали вреди да се користи? Тоа е дополнителна доброволна пензиска штедна сметка. Вреди ако можеш да одделиш 1.000–2.000 денари месечно на долг рок.
7. Што ако работев во странство? Постои можност за спојување на стаж ако Македонија има договор со таа земја. Провери во ПИОМ или УЈП.
8. Кој месец најчесто има промени во пензиски пресметки? Обично во јануари (усогласување со инфлација) и септември (евентуални законски измени). Пресметај си еднаш годишно очекувана пензија. Така полесно ќе го планираш животот по пензионирање.
9. Зошто некои луѓе имаат многу помала пензија иако имаат исто години? Износот на пензијата не зависи само од годините туку и од: просечната плата, колку се уплатувало за придонеси, дали имало прекини во работа, и кој процент го пополнува вториот столб. Затоа двајца со 40 години стаж може да добијат сосема различни суми.
10. Може ли да имам и македонска и странска пензија? Да, тоа се вика „двојна пензија“ и е дозволено ако имаш стаж и во Македонија и во друга држава со која имаме договор (на пример: Германија, Словенија, Австралија). Ќе добиваш пари од двете држави, но секоја ќе ти исплаќа според свој систем.
11. Што се случува ако мојата фирма не ми уплаќала придонеси? Тоа е проблем – без уплати, тој стаж не се брои. Можеш да поднесеш приговор, да бараш инспекциска проверка или да поднесеш тужба. Колку порано реагираш, толку подобро.
12. Дали можам да продолжам да плаќам придонеси сам, ако сум невработен? Да. Тоа се вика самостојно осигурување и се прави преку Агенција за вработување. Секој месец ќе уплатуваш износ според минимална плата, со што стекнуваш стаж. Ова е корисно ако ти фалат неколку години до пензија.
