Пензии од двостолбен пензиски систем

Во Македонија пензискиот систем се заснова на три столба, но за најголем дел од граѓаните, најважни се првиот и вториот — тие заедно го формираат двостолбниот пензиски систем. Овој систем ги комбинира државната пензија преку ПИОМ и штедењето во лична пензиска сметка управувана од приватни друштва.

Замисли си пензијата како две касички – една ја чува државата, а другата расте на твое име во приватен фонд. Двете заедно ќе ти обезбедат приход кога ќе престанеш да работиш.

Како се појави двостолбниот систем во Македонија?

Двостолбниот систем беше воведен во 2003 година, како дел од реформи поддржани од Светската банка.

Целта беше да се направи пензискиот систем одржлив, бидејќи само државното финансирање не беше доволно поради стареењето на населението и миграцијата. Овој модел комбинира солидарност и лична одговорност.

Како функционираат двата столба?

Прв столб – Државен пензиски фонд (ПИОМ)

Тој е дел од стариот систем каде што сегашните работници ги финансираат сегашните пензионери. Парите се собираат во заедничка каса, и се пресметуваат според стаж и просечна плата.

Предности

• Безбедност и државна гаранција

Недостатоци

• Се потпира на бројот на активни работници
• Нема индивидуална контрола

Втор столб – Лична сметка во приватен пензиски фонд

Овде 6% од твојата бруто плата се вложуваат на твое име во пензиски фонд што го избираш сам (KB First, Triglav или Sava). Средствата се инвестираат и ти припаѓаат директно тебе.

Предности

• Парите се твоја сопственост
• Можеш да ги наследиш
• Имаш увид во растот на твојата сметка

Недостатоци

• Зависи од пазарни движења
• Нема гарантирана добивка

Кој е вклучен во вториот столб?

Вториот столб беше воведен како задолжителен дел од пензискиот систем за сите кои се вработиле по 1 јануари 2003 година и биле помлади од 40 години во тој момент. Тоа значи дека:

• Ако си роден по 1963, а вработен по 2003 – најверојатно си автоматски член на вториот столб.
• Ако си бил вработен пред 2003, имаше опција за избор дали ќе останеш само во првиот столб или ќе се приклучиш и на вториот.
• Ако си вработен преку државен оглас или администрација, исто така си вклучен, освен ако си постар кадар и не си подлежен на реформи.
• Ако си повремено вработен (на договор, сезонски, хонорарно). Обично не се вршат уплати во вториот столб, освен ако формално си регистриран и платата е обложена со социјални придонеси.

Како да провериш дали си вклучен?

Многу граѓани не знаат точно дали и каде се осигурени. Еве неколку начини да провериш:

• Контактирај ја твојата пензиска компанија. Ако не знаеш која е, прашај го работодавачот.
• Провери преку УЈП. Таму се регистрирани сите твои придонеси.
• Регистрирај се на порталот на МАПАС (www.mapas.mk). Таму можеш да добиеш увид во твоето членство и фонд.

Можни грешки во системот:

• Има случаи каде луѓе мислеле дека се вклучени, а не биле, поради административна грешка или пропуст на работодавачот.
• Други пак биле вклучени по автоматизам, без да знаат што тоа значи.

Про Совет: Не чекај до пензионирање за да ја дознаеш вистинската состојба. Проверка денес ти штеди многу грижи утре.

Што е трет столб – и дали вреди?

Третиот столб е форма на доброволно пензиско штедење, односно самостојна инвестиција во твојата иднина. Тој не е задолжителен и е дизајниран како дополнување на првиот и вториот столб, особено корисен за лица што сакаат повисока пензија или се надвор од класичниот работен систем.

Кој може да уплатува во трет столб?

• Вработени лица што сакаат дополнителна заштеда
• Самовработени (фирми, ЗПР, хонорарци)
• Фриленсери
• Македонци во странство
• Родители кои сакаат да штедат за пензија на децата

Твоите уплати во трет столб се собираат во посебна лична сметка, управувана од истите пензиски друштва како вториот столб (KB First, Triglav, Sava). Средствата се инвестираат на ист начин, со слична логика како вториот столб – но овде ти одлучуваш колку и кога ќе уплатуваш.

Главни предности на третиот столб

• Флексибилност. Нема минимална сума – можеш да уплатиш кога сакаш, со колку сакаш.
• Даночни олеснувања. Уплатите до одреден лимит не се оданочуваат (до 20% од просечната бруто плата годишно).
• Наследување. Ако починеш, средствата се целосно наследни.
• Поголема пензија. Дополнителните средства можат значајно да ја зголемат твојата месечна пензија.

Недостатоци и ограничувања

• Не можеш да ги повлечеш парите кога сакаш. Третиот столб е и натаму пензиски продукт — парите ги добиваш најрано по 10 години членство и по наполнети 62/64 години.
• Пазарен ризик. Како и кај вториот столб, нема гарантиран принос.
• Недоволна информираност. Многу луѓе не знаат дека трет столб воопшто постои.

Колку можеш да заработиш со малку дисциплина?

Ако уплатуваш 2.000 денари месечно во трет столб, тоа се 24.000 денари годишно. За 30 години, со просечен годишен принос од 5%, можеш да собереш над 1.800.000 денари, што може да ти донесе дополнителна пензија од 8.000 – 10.000 денари месечно.

За кого особено вреди?

• Луѓе со нестабилни кариери
• Жени кои планираат породилно и паузи
• Иселеници кои сакаат пензија дома
• Вработени во ИТ, маркетинг и фриленсинг

Про Совет: Можеш да правиш уплати и за друг член на семејството – трет столб е како „пензиски подарок за иднината“.

Како се пресметува пензијата?

Пензијата во двостолбниот пензиски систем на Македонија се пресметува одделно за секој столб, а потоа двата износи се собираат за да добиеш вкупна пензија. Еве како функционира тоа:

Прв столб – Државна пензија преку ПИОМ

Овој дел се пресметува според формула од Законот за пензиско и инвалидско осигурување, која зема предвид:

• Години работен стаж
• Просек на месечни плати
• Процентен коефициент (пензиски бодови)
• Минимални и максимални ограничувања

Основна формула: Пензија = (Просечна плата × Коефициент × Години стаж) / 100

Пример: Ако човек работел 40 години и имал просечна плата од 35.000 денари, а пензискиот коефициент е 1.3 (вообичаен за цел работен стаж), формулата би изгледала вака: Пензија = (35.000 × 1.3 × 40) / 100 = 18.200 денари месечно

Но ова е само ориентир, бидејќи државата одредува и:

• Минимална пензија (во 2025 е околу 12.500 денари)
• Максимална пензија (со законски лимит)

Важно: Доколку си во двостолбниот систем, пензијата од првиот столб се намалува за одреден процент, затоа што дел од твоите придонеси одат во вториот столб. Ова се нарекува „делумна пензија од првиот столб“.

Втор столб – Пензија од приватен фонд

Тука важи сосема поинаква логика. Не се пресметува врз база на стаж, туку врз основа на:

• Колку пари имаш собрано во личната сметка
• Колку години ќе живееш по пензионирање (статистички)
• Кој модел на исплата го избираш (анутитет или рента)
• Колкав е приносот на инвестициите во иднина

Формула (поједноставено): Вкупно собрана сума ÷ Проценет број пензиски месеци = Месечна втора пензија

Пример: Имаш 1.800.000 денари во вториот столб. Ако статистички се очекува да живееш уште 240 месеци (20 години): 1.800.000 ÷ 240 = 7.500 денари месечно.

Овој износ се исплатува како доживотна пензија преку осигурителна компанија или пензиско друштво.

Како да пресметаш сам?

Не мора да чекаш до пензија – можеш приближно да пресметаш:

Прв столб

• Користи калкулаторот на ПИОМ или приближна формула: 0.013 × години стаж × просечна месечна плата

Втор столб

• Провери колку имаш собрано (види во апликацијата на твојот фонд)
• Подели со 240 (за 20 години очекуван живот)

Про Совет: MAPAS нуди пензиски калкулатор каде со неколку кликнувања можеш да добиеш лична проценка.

Чести заблуди околу пресметката

• „Ако одам во странство, пензијата ми пропаѓа?“. Не. Првата пензија може да се испраќа во странство, а втората е твоја сопственост – може да ја наследиш или добиеш исплата ако постои договор меѓу државите.
• „Вториот столб ми зема повеќе отколку што ми дава.“. Тоа не е точно – по 30-40 години, приносите може значајно да го надминат износот што би го добил само преку државата.
• „Не можам да знам колку ќе добијам.“. Точно е дека втората пензија не е фиксна, но постојат модели и калкулатори што ти даваат добра проценка.

Пресметката на пензијата не е мистерија – тоа е комбинација од труд, време и добар избор. Колку порано започнеш да го следиш растот на твоите пензиски сметки, толку подобро ќе можеш да планираш. Првата пензија е од државата, втората е твоја – лична. Двете заедно ја градат твојата финансиска сигурност.

Како се исплаќаат средствата по пензионирање?

Кога ќе се пензионираш (на 62 години за жени и 64 за мажи), започнува процесот на активирање на пензиските права од двата столба. Исплатата се врши месечно, но постојат разлики во моделите:

• Првата пензија (државната) се исплаќа преку ПИОМ, на твојата трансакциска сметка – исто како плата.
• Втората пензија (од фондот) бара склучување на договор со пензиско друштво или осигурителна компанија, која потоа исплаќа доживотна месечна рента.
• Можеш да избереш меѓу фиксна рента, променлива рента или анутитет, во зависност од тоа колку средства имаш и каков тип на исплата посакуваш.
• Исплатата може да биде преку банка или пошта, а за иселеници е дозволена исплата на странска сметка со одредени услови.

Може ли семејството да ги добие моите пари?

Да – особено важи за вториот и третиот столб, кои се лична сопственост и можат да се наследуваат. Постапката е формализирана и регулирана со закон:

• Ако починеш пред да започне исплатата на втората пензија, целиот износ од личната сметка се пренесува на твоите законски наследници (брачен другар, деца и сл.).
• Ако починеш откако ќе започне исплатата, условите зависат од моделот што си го одбрал (некои анутитети не дозволуваат наследување).
• За да се реализира наследувањето, потребно е да се достават извод од умреница, тестамент (ако има), извод од матична книга на родени и доказ за сродство.
• Наследниците имаат рок од неколку години да ги побараат средствата – најчесто 5 години од смртта.

Про Совет: Ако сакаш да обезбедиш максимална заштита за твоите блиски, избери рента што дозволува наследување на остатокот од средствата.

Како да го смениш пензискиот фонд?

Секоја осигурена личност во вториот столб има право еднаш годишно бесплатно да го промени пензискиот фонд. Постапката е едноставна:

• Најпрво, побарај информација за перформансите на сите фондови (приноси, провизии, услуги).
• Посети го избраниот нов фонд лично или преку овластен агент и пополнуваш изјава за премин.
• Секој премин мора да се потврди со лична карта и формулар кој се поднесува до МАПАС.
• По потврдата, средствата се префрлаат во рок од 30 до 60 дена, без губење на парите.

Про Совет: Внимавај на агенти кои користат агресивни методи – не се обврзувај без добро истражување.

Пензиски фондови во Македонија (Мај 2025)

Во Македонија, вториот и третиот пензиски столб се управувани од три лиценцирани пензиски друштва: KB First, Triglav, и Sava Pension. Сите работат под надзор на МАПАС – државниот регулатор за пензиско осигурување.

Изборот на пензиски фонд е важен бидејќи секој фонд има различни приноси (заработка), провизии (трошоци) и корисничка поддршка. Иако сите се сигурни и регулирани, дури и мали разлики во принос од 1% годишно можат да значат десетици илјади денари повеќе или помалку пензија по 30 години.

Подолу е споредбена табела со најнови податоци за мај 2025 година:

Пензиски фонд	Просечен принос (5 год.)	Годишна провизија	Мобилна/онлајн апликација
KB First	~5.3%	0.80%	Да
Triglav	~4.9%	0.90%	Да
Sava Pension	~5.1%	0.70%	Да

Како да го користиш оваа табела?

• Ако штедиш долгорочно (повеќе од 20 години). Приоритет е приносот, бидејќи времето го засилува ефектот на каматно каматно.
• Ако штедиш краткорочно или размислуваш за трет столб. Провизијата може да има поголемо влијание.
• Онлајн пристапот е клучен за транспарентност. Провери дали има мобилна апликација или веб портал за следење.

Про Совет: На секои 1-2 години спореди ја перформансата на твојот фонд со другите. Ако заостанува, разгледај дали вреди да направиш промена. Дури и мала подобра разлика може да значи многу во иднина.

Каде да ги следам парите?

Следењето на твојата лична пензиска сметка од вториот (и третиот) столб е клучно за да знаеш колку пари имаш, колкав е приносот и како расте твојата иднина. Многу Македонци забораваат дека овие средства се нивна сопственост, не на државата или некоја институција.

Еве каде и како можеш да ги следиш…

• Пензиско друштво (веб и мобилна апликација). Сите три фонда (KB First, Triglav, Sava Pension) нудат бесплатен онлајн пристап до твојата сметка. Регистрацијата е брза, а податоците се ажурираат месечно. Ќе можеш да видиш – моментален биланс (вкупна сума), остварен принос (колку заработуваш), месечни уплати од работодавачот, вкупен број на работни години.
• МАПАС (државниот портал). На www.mapas.mk, можеш да се најавиш со матичен број и да добиеш официјален консолидиран извештај за твоето членство, фондот, и уплатите. Платформата е едноставна и достапна на македонски.
• Физички извештај по пошта. Секоја година добиваш годишен извештај по пошта (освен ако си избрал само електронски). Тој содржи преглед на сите уплати, вкупен износ, и резиме на перформансите на фондот.
• Преку работодавачот. Некои компании испраќаат интерни плати со детално наведени пензиски придонеси – прашај ја твојата сметководителска служба.

Зошто е важно да го следиш фондот?

• Да провериш дали работодавачот редовно уплаќа придонеси
• Да следиш дали приносите се конкурентни
• Да донесеш одлука за евентуална промена на фонд
• Да се осигуриш дека нема грешки во твојата сметка

Про Совет: Постави месечно потсетување да се најавиш во твојата апликација – потребни се само 2 минути, а ќе имаш целосна слика за твојата пензиска иднина. Не чекај до пензионирање за да откриеш што си пропуштил!

Твојата пензија започнува денес

Пензијата не е нешто далечно, магловито или само за „подоцна“. Таа се гради со секоја плата што ја добиваш денес. Двостолбниот пензиски систем во Македонија ти нуди можност да имаш повеќе контрола, транспарентност и сигурност – ако знаеш како да го користиш.

Без разлика дали си на почеток на кариерата или блиску до пензионирање, никогаш не е доцна да:

• провериш каде се твоите пари
• разбереш што значат тие бројки
• преземеш мал чекор што ќе направи голема разлика во иднина

Запомни – твојата пензија не зависи само од државата. Зависи и од тебе. А најдобро време да се заинтересираш за својата иднина е токму сега.

Ако имаш прашања, дилеми или сакаш поддршка, секогаш е добро да разговараш со стручен финансиски советник, да го контактираш твоето пензиско друштво или да истражиш преку МАПАС. Информацијата е моќ – а твојата иднина ја заслужува.

---

Често поставувани прашања

1. Дали можам да бидам само во еден столб? Да, ако си вработен пред 2003 и не се префрли во вториот. Ако си по тој датум – двостолбен систем е задолжителен.

2. Колку се одвајува во вториот столб? 6% од бруто плата. Ако заработуваш 50.000 денари – околу 3.000 денари одат таму.

3. Може ли да ги повлечам парите од вториот столб предвреме? Не. Само во случаи како емиграција или инвалидитет, и со строги услови.

4. Дали пензијата од вториот столб е сигурна? Се инвестира, па постојат пазарни ризици, но тие се минимизирани со регулаторен надзор и диверзификација.

5. Како се наследува втората пензија? По смрт, средствата се префрлуваат на наследниците. Во првиот столб тоа не постои.

6. Дали има смисла да уплаќам дополнително во трет столб? Да, особено ако си фриленсер или не очекуваш висока државна пензија.

7. Што ако не работам 3 години – дали ќе имам пензија? Ќе ти се намали вкупниот стаж и придонеси, но нема да изгубиш сè.

8. Како да ја пресметам мојата идна пензија? Посети веб-страницата на МАПАС или користи пензиски калкулатор од твојот фонд.

9. Што ако одам во странство? Можеш да продолжиш да уплатуваш или да бараш исплата според договори за социјално осигурување.

10. Кој фонд е најдобар? Нема „најдобар“, зависи од приносите, провизиите и услугата. Следи извештаи од МАПАС.

12. Дали можам да имам повеќе од еден пензиски фонд? Не. Во вториот столб секој осигуреник може да биде член само на еден фонд во даден момент. Сепак, можеш еднаш годишно да го смениш фондот ако си незадоволен. За третиот столб, можеш да имаш и повеќе договори, но не секој ги нуди тие услови.

13. Што ако мојот работодавач не уплатува редовно придонеси? Ова е сериозен проблем. Нередовни уплати значат дупки во стажот и помала пензија. Провери ја твојата сметка преку апликација или МАПАС, и ако има пропусти, веднаш пријави во Државниот инспекторат за труд или УЈП. Pro Tip: Чувај ги платните ливчиња – тие се доказ во случај на спор.

14. Како да проверам дали ми е активна пензиска сметка? Најбрз начин е да се најавиш на веб-страницата на твоето пензиско друштво. Ако не знаеш во кој фонд си, провери преку УЈП, МАПАС или прашај го работодавачот.

15. Дали жените добиваат помала пензија? Непосредно – не. Но, поради почеста грижа за семејството, породилни отсуства и работни паузи, жените имаат помалку работен стаж, што значи помала вкупна пензија. Добра стратегија е да се размислува за трет столб или дополнителни заштеди.

16. Може ли да добивам пензија во евра? Во Македонија пензиите се исплаќаат во денари, но ако живееш во странство, можеш да побараш исплата на сметка во странска банка. За тоа, потребно е да доставиш барање со точни банкарски податоци и лична идентификација.

17. Што е „анутитет“ и дали морам да го изберам? Анутитет е доживотна исплата на пензија од средствата што си ги собрал во вториот столб. Не мора да го избереш – некои луѓе одбираат временска рента (на пример, 10-15 години). Секој модел има различни услови и влијае на тоа дали парите се наследуваат.

18. Колку често треба да го проверувам мојот фонд? Идеално – најмалку еднаш месечно. Доволни се 2-3 минути да се најавиш и видиш дали има уплата, дали расте вредноста на твојата сметка, и дали има промени. Можеш и да подесиш е-маил известувања.

19. Дали втората пензија се зголемува со текот на времето? Не автоматски. Зголемувањето зависи од приносот на инвестициите додека штедиш. Откако ќе почне исплатата, можеш да избереш модел со фиксна или променлива рента, но тие услови зависат од пензиското друштво или осигурителната компанија.

20. Што ако не доживеам да ја користам втората пензија? Во тој случај, средствата од твојата лична сметка одат кај наследниците (за вториот и трет столб). Затоа, важно е да се избере пензиски модел што дозволува наследување на остатокот ако исплатата не започне. Pro Tip: Прашај ја твојата пензиска компанија какви опции за наследување нудат – некои имаат посебни модели со гаранција.